Kim-mô• Âng-mô• 金毛紅毛

Tiám-siaⁿ Kàu Liáu!

2011-07-27T02:12:00.000-07:00

Lú-lâng mūi wá hâ-míh tiám-siaⁿ ni? Chhut-tû ê tiám-siaⁿ lá!

Su-kah khoàⁿ Bīn-chhe·h ê lâng ū khó-lêng chù-ì tióh, chūi-kīn há-lê Âng-mô· bô tī Facebook ê pêng-iú liáu. Hâ-míh-sū ni? M̅-sī kóng in-ūi wá bô su-kah lú-lâng ê sū, pún m̅-sī in-ūi in-ūi wá bô su-kah Penang Hokkien ê sū. Tiāⁿ-tióh m̅-sī án-ne-khoán.

Goân-in sī, wá téng-táu bô hâ-míh su-kah ka-kī ê sū. Chin-chiàⁿ chin-chiàⁿ kú sī án-ne-khoán.

Kàu kà kū-nî wá tak-tak-pái wá chai wá ū thau-siu wá ê sèng-ke·h ê chít-poàⁿ, m̅-káⁿ kà lâng kóng, mài hō· lâng chai. Sam-pái wá tùi wá ka-kī bô móa-chiok, sèng-tē chin-chiàⁿ bô-hó.

Kū-nî wá tō chai tióh sī hâ-míh būn-tê lâi. Chêng wá 12 hòe kàu-kà há-lê-sî kàu kà kū-nî, wá siâng-kà tih-tih kut-lát giâ chit-tè sì-kak ê chhâ phah jíp-khì îⁿ-hêng ê khang (a square peg into a round hole). Lâng chiàⁿ chē nî án-ne-khoán chò, tiāⁿ-tióh ē siān khì, siâng-kà wá án-ne-khoán.

Wá phiàn ka-kí án-ne chē nî, tong-kim mài phiàn lóh khì liáu. Wá chit-péng ê pêng-iú kà-liáu chai, hâ-míh-sū bô hō· Penang Hokkien ê lâng chai pún?

Wá sī transsexual lâi!

Sī mak-nyah…á-sī a-kóa, wá m̅ chai i ê chiàⁿ-chiàⁿ ê Hok-kiàn-ōa ê miâ kiò hâ-míh.

Pún-chiâⁿ bô eng-kai sī ta-po· lâi, bē koài wá án-ne chē nî kám-kak án-ne kì-koài!

Wá siāuⁿ ū khó-lêng ē ū lâng bē chiap-siù…..ta-pí wá bô chhap! Wá tong-kim chít-sì-lâng thâu chít-táu hoaⁿ-hí kà wá ka-kī liáu!

Iōng Hok-kiàn-oā kóng kàu Tng-soaⁿ – Talking about China in Hokkien

2010-06-06T09:59:00.000-07:00

Kóng Penang Hok-kiàn ê lâng kóng kàu Tng-soaⁿ ê míh-kiàⁿ, ū-tang-sî m-chai án-choáⁿ iōng Hok-kiàn-oā kóng chhut lâi, só∙ iōng Mandarin a-sī Âng-mô∙-oā kóng.

Tiāⁿ-tióh m-si kóng Hok-kiàn-oā bô hoat-tō kóng kàu chit-khoán ê chhim ê míh-kiàⁿ, in-ūi kū-chá-sî bô án-ne-khoán. Gō∙-cháp nî chêng, Hok-kiàn-lâng ē iōng Hok-kiàn-oā lâi kóng ka-liáu ê Tng-soaⁿ ê miâ, tān-sī in-ūi chiàⁿ kú bô lâng iōng Hok-kiàn-oā lâi thák-chheh liáu, tong-kim ê lâng bē-kì án-choáⁿ chò liáu.

Kiaⁿ-jít oá beh kài-siāu kúi-na ū koan-hē ka Tng-soaⁿ ê hong-siók ka lék-sú ê miâ, koh ài kài-siāu kúi-na kha chhut-miâ ê ūi miâ.

Tng-lâng ê Kàu ê Miâ (names of Chinese Religions)

Téng-táu Tng-lâng sī kóng “Saⁿ-kàu” 三教 ì-su sī kóng, Confucianism, Taoism, ka Buddhism. Tng-lâng ê hong-siók to sī siâng-tiám-siaⁿ sìn chí-lê saⁿ-ê ka-liáu.

Confucianism Hok-kiàn-oā kiò chò Jû-kàu 儒教, ta-pih án-ne-khóan kóng ê lâng chin-chiàⁿ chió.

Confucius ê Hok-kiàn-oā ê miâ sī Khóng-chú 孔子, a-sī Khóng-chú-kong 孔子公.

Mencius to sī Bèng-chú 孟子.

Taoism ē-sái kiò-chò Tō-kàu 道教, ta-pih kha-chē-lâng iōng “Ang-kong” chí-lê miâ, siâng-ka “I sī pài Ang-kong ê” a-sī “I siang-sìn Ang-kong” = He is a Taoist, án-ne-khóan.

Lao-tzu (Laozi) ê Hok-kiàn-oā ê miâ kiò-chò Ló-chú 老子, koh ū-lâng kóng Nó-chú. Chuang-tzu/Zhuangzi sī kóng Chong-chú 莊子.

Buddhism kha êng, ták-ták-lâng chai kóng i sī kiò-chò Hút-kàu 佛教.

Tng-soaⁿ ê Ūi ê Miâ (Names of Places in China)

Toa po-kan ê miâ ū:

Peking/Beijing = Pák-kiaⁿ 北京 Shanghai = Siōng-hái a-sī Siāng-hái 上海

Canton/Guangzhou = Kóng-chiu a-sī Kóng-hú 廣州/廣府 Nanking/Nanjing = Lâm-kiaⁿ 南京

Foochow/Fuzhou = Hok-chiu 福州 Amoy/Xiamen = Ē∙-mûi 廈門

Séng 省 (Provinsi) ê miâ ū:

Fukien/Fujian = Hok-kiàn 福建 Guangdong = Kóng-tang 廣東

Guangxi = Kóng-sai 廣西 Hunan = Ô∙-lâm 湖南

Hubei = Ô∙-pák 湖北 Yunnan = Hûn-lâm 雲南

Shandong = Soaⁿ-tang 山東 Shanxi = Soaⁿ-sai 山西

Jiangxi = Kang-sai 江西

Tē-it bóe ū

Ông-tiâu ê Miâ (names of Dynasties)

Zhou Dynasty = Chiu-tiâu 周朝 Qin Dynasty = Chîn-tiâu 秦朝

Han Dynasty = Hàn-tiâu 漢朝 Three Kingdoms = Sam-kok 三國

Northern and Southern Dynasties = Lâm-pák-tiâu 南北朝

Tang Dynasty = Tông-tiâu 唐朝 Song Dynasty = Sòng-tiâu 宋朝

Yuan Dynasty = Goân-tiâu 元朝 Ming Dynasty = Bêng-tiâu 明朝

Qing/Ch’ing Dynasty = Chheng-tiâu 清朝

Ē-táu oá ē siá kúi-na chheh ê miâ, ka chhut-miâ ê lâng ê miâ.

Chò àm-mê•-kang

2010-06-05T01:19:00.000-07:00

Chùi-kīn óa ô hâ-míh tiám-siaⁿ lâi thák-chheh a-sī siá jī, in-ūi óa chò àm-mê•-kang siāuⁿ chē. M-sī chò chit-khóan ê kang khan-khó•, kha-chē-sî sī chē tiâu thhit-thô internet niā. Būn-tê sī tiám-siaⁿ bô sek-háp, àm-mê• ē chin-chiàⁿ ài-khùn, liáu jít-sî khan-khó• khùn. Chò liáu nō•-lê lé-pài óa chin-chiàⁿ chin-chiàⁿ bô siók liáu. Lú mūi óa hâ-míh-sū tióh-beh chò án-ne chē kang ni? Sī in-ūi chò chi-lê kang kán-na ū saⁿ ê lâng niā, téng goéh-jít iâng ka-liáu phòa-pè•ⁿ lo!

Óa tī pòaⁿ-mê• kàu-ka chá-khí peh tiám-cheng kò• chit-keng tōa-lâu, chí-lê sī chiàⁿ kî-koài ê, ū saⁿ lâu niā, ta-pih sī saⁿ ê lák-kak-hêng ê hêng chiap chò chít-tē. Ū lâng kóng, na-sī lú bô thák chheh tī lāi-bīn saⁿ nî í-siōng, lú jíp khì to ē chin-chiàⁿ êng chhōe bē tióh lō•.

Ū chi-lê lâng an-ne-khóan siá ka chí-lê lâu:

"Suppose you are the two hundred and ninetieth city planner in the history of the world. All the good ideas have been used, all the so-so ideas have been used, and you need something new to make your reputation. You design Canberra. That done, you design the Coombs building at ANU, the most ingeniously misdesigned building in my personal experience, where after walking around for a few minutes you not only don't know where you are, you don't even know what floor you are on."

Pún-chiâⁿ koh ū chi-lê lâng bat chò kòe siâng-ê kang, ta-pih i kóng ū-lê ūi siāuⁿ ki-lí, koh kiaⁿ ū kúi tī lāi-bīn. Óa ka-kī m-bat khòaⁿ kòe, ta-pih chit-ê-lâng kiâⁿ lâi kiâⁿ khì ê-sî óa bat thiaⁿ kòe pa-lê-lâng kiâⁿ lâu-thui ê siaⁿ, óa chai tiāⁿ-tióh kán-na ū óa chit-lâng tī hó-peng, só• óa ū-tang-sî pún ē rasa tióh ki-lí.

Khì ta-lóh ē tú-tióh Hók-kiān-lâng

2009-09-16T10:19:00.000-07:00

Téng-pái wá kah lú-lâng kóng wá tong-kim tōa Hô-lân ê sū hāⁿ? Wá siāuⁿī chit-peng tē heng-chhiu ê sū sī há-míh lú-lâng chai bô? M-sī Hô-lân-lâng su-kah chiáh mayonnaise ka i-lâng ê chips ê sū, koh m-sī “kopi-tiām” tī chit-peng ū ka-kí ê ták-piét-ê ì-su ê sū lah. Tē heng-chhiu ê sū to-sī kóng wá tōa Hô-lân í-keng ū sì jít liáu, kóng Hók-kiān-wā kha chē ka Hô-lân-wā ê sū! Wá tī Amsterdam tú-tióh chí-lê Hók-kiān-lâng tapi bô kám-kák-tióh khì-koai, in-ūi i sī wá ê pêng-iú, wá í-keng chiàⁿ kú chai i tōa chi-peng. tapi wá kiâⁿ-lō• ê sî wá ū khoàn tióh chi-lê “Nonya Restaurant” , wá to jíp khì khòaⁿ ū há-míh hó-chiah ê míh-kiàⁿ ê-sî, tú-tióh thâu-ke• … thâu-ke• pún ê-hiáu kóng Hók-kiān-wā lah! In-úi án-ne-khóan, wá to siāuⁿ “khì ta-lóh ē tú-tióh Hók-kiān-lâng, ē-sái kóng Hók-kiān-wā sī chi-lê chiàⁿ ê International Language lah!

Tī Hô-lân

2009-09-14T10:07:00.000-07:00

Wá chha-m-to chí-lê lè-pài bô tiám-siaⁿ lâi siá chi-lê blog. Sī in-ūi wá tòa-tī chún-pī lâi Hô-lân ê sū. Tong-kim wá tī Amsterdam í-keng ū nō• jít liáu, ba-lu kòan-sì ka “sî-chha” 時差 (ì-su sī kóng: bô-siâng-ê tiám-siaⁿ - tong-kim sī Ò-chiu chá-khí saⁿ-tiám, ta-pi chit-peng í-keng àm-mê• chhit-tiám liáu). Wá téng-táu lâi Hô-lân í-keng chá cháp-saⁿ-nî liáu, só•-í wá chiàⁿ chē téng-táu ê míh-kiàⁿ bē-kì liáu. Lāu-sit kóng wá tī chit-peng ū-lê-sî kám-kak-tióh tām-póh khì-koài, sī in-ūi wā án-ne• kú bô lâi Europe liáu. Cháp-saⁿ-nî lâi, wá khì chhit-thō-ê-ūi ka-liáu sī à-chiu (Asia) ê, sī Tng-soaⁿ ah-sī Jít-pún ah-sī An-lâm (Vietnam). Wá tī chít-khoán ê kok-ka ê tōa po-kan chhut-ke ê-sî, wá ū-sî bô khoàⁿ-tióh ba-lê âng-mô•, ah-sī khoàⁿ-tióh ê âng-mô• chin-niá chió. Chiàⁿ chē pái khì chit-khoán ê ūi, to start siāuⁿ kóng “gōa-kok eng-kai sī bô chin-niá chē ê âng-mô.” Of course chit-peng bô-siâng. Amsterdam sī chi-lê chin-nia toā ê “âng-mô• po-kan”, khoàⁿ-tióh ê lâng tē-chē to-sī âng-mô•-lâi-ê. Chit-peng siâng ka ka-kí ê kok-ka (âng-mô• chē) koh bô siâng ka ka-kí ê kok-ka (lâng kóng ê wā bô siang, hong-siok koh ū tām-póh bô siâng). Chit-khoán, Hô-lân siâng-ka gōa-kok, koh bô siâng-ka gōa-kok, só• wā kám-kak-tióh ū tām-póh khì-koài.
Koh ū nō• ê sū ài kóng:
Tī chit-peng ha-míh pún kùi kòe tī Ò-chiu nō• pái! Kan-na ū pit-chiú bô-siâng niâ, pân-gî kòe Ò-chiu-ê. Koh ài kóng tī Hô-lân kóng Hok-kiān-wā ê sū…tapi wá tán kàu āu-pái ka siá….

Óh Hók-kiān-wā m-sái Chhut-lui 學福建話唔使出鐳!

2009-09-01T17:30:00.000-07:00

Ì-su sī kóng “You can learn Hokkien for free”

Google Book search ū nō•-lê chin-nià hó ē chheh, lú ē-sái miān-lui (for free) khoàⁿ, ē-sái download pún. Nō•-lê chheh ê miâ kiò-cho:

Dictionary of the Amoy Vernacular (Douglas and Barclay siá-ê)

Chí-lê sī sè-kài tē-toā ê Hók-kiān-Eng-bûn jī-tián, tapi i sī 1873 nî chhut-poáⁿ-ê, ū chiàⁿ-chē ê jī, tong-kim-ê lâng bô iōng liáu. Koh ū chi-lê būn-tê, chi-lê jī-tián lāi-bīn ê jī ka-liáu sī iōng Âng-mô•-jī lâi siá-ê, ē-poàⁿ ū kúi-na Tng-lâng-jī,

Manual of the Amoy Colloquial (MacGowan siá-ê)

Chí-lê chheh sī 1898 nî chhut-poáⁿ-ê, chiàⁿ ū-iōng, ū Tng-lâng-jī, ū Âng-mô•-jī, pún ū Êng-bûn ê kái-sek.

Kan-na ū chi-lê būn-tê niâ: Na-sī lú bô toà tī Bí-kok, Google Book Search bô hō• lú khoàⁿ.
Lú tióh-beh iōng circumventor chō chí-lê tunnel phiàn lú ê tián-náu, hō• i siāuⁿ ka-kí tòa-tī Bí-kok, chō án-ne-khoán, lú to khoàⁿ-ē-tióh ka-liáu.

Khoàⁿ chí-lê nō•lê chheh, lú ē chai án-choáⁿ iōng Âng-mô•-jī lâi siá Hók-kiān-wā. Tapi chheh kà ê sī Ĕ-mûi-lâng kóng ê wā, kah Penang ê lâng kóng-ê ū tām-póh bô-siâng. Beh chai ū há-míh bô-siâng, lú tióh-beh khoàⁿ Wikipedia ê Penang Hokkien ê page thâu-seng.

Wá siaūⁿ khoàⁿ kàu chit-peng ê lâng í-keng chai liáu, tapi wá tiāⁿ-tióh beh kóng hō• lâng thiaⁿ. Tak-tak-lé-pài ū John Ong ê Penang Hokkien Podcast. Tī i-ê site lú iāu ē-hiáu download GŌ• NÎ ê Hók-kiān-wā MP3, download-liáu, lú tióh-beh tíh-tíh thiaⁿ, tíh-tíh thiaⁿ kàu lú koàn-sì thiaⁿ. Wá í-keng thiaⁿ saⁿ-nî liáu, iāu bē hiáu thiaⁿ ka-liáu i-lâng kóng ê wā, tapi óh-tióh ê míh-kiàⁿ chin-nià chin-nià chē.

Án-choáⁿ óh Penang ê Hók-kiān-wā.

2009-08-31T20:33:00.000-07:00

Lú na-sī ài óh Penang ê Hók-kiān-wā, eng-kai bé ha-míh chheh kha hó?

Tong-kim ū saⁿ pún chheh kà lâng Hók-kiān-wā, ka-liáu sī Penang ê kong-si Areca Books chhut-poáⁿ ê.

Chheh ê miâ kiò chō:

English Penang Hokkien Pocket Dictionary (Luc de Gijzel siá ê)

Learn to Speak Penang Hokkien Dialect (Tan Choon Hoe siá ê)

Penang Hokkien Dialect for Penangites and Tourists (Tan Choon Hoe siá ê)

Wá siauⁿ tē-hó ê sī Luc de Gijzel ê jī-tiám, in-ūi i ê Âng-mô•-jī kha chiàⁿ, kah pa-lê Hók-kiān-wā ê jī-tiám iōng ê Âng-mô•-jī chha-m-to siâng ê.

Thâu-chi-le Post

2009-08-30T20:07:00.000-07:00

Tāi-ke• hó! Wá sī Âng-mô• lâi-ê, tapi wá-ê thâu-mô• sī kim-sek-ê, m-si âng-sik-ê, só• wá kiò ka-kí chō Kim-mô• Âng-mô• lah! Chha-m-to cháp nî chêng tī Tâi-oân start óh Hók-kiān-wā. Tong-kim wá ài iōng Hók-kiān-wā siá chí-le blog hō• lâng khòaⁿ án-choaⁿ siá Hók-kiān-wā. Wá chai í-keng ū pát-lâng start siá Hók-kiān-wā ê blog, tapi kòe kúi-goéh-jít, i-lâng pàng-khì liáu. Lú-lâng beh ē-kì wá m-sī Hók-kiān-lâng, ū-sî wá siá ê Hók-kiān-wā ē m-tióh. Na-sī lú-lâng khoàⁿ tióh m-tióh ê jī, tolong ka wá kóng, án-ne•-khoán wá ê Hók-kiān-wā ka ē kha hó.